Παρασκευή, 19 Μαΐου 2017

Ορθολογιστική Λίπανση Ι


Γενικά για την Ελληνική Γεωργία

Η ελληνική γεωργική παραγωγή είναι από την επίσημη πολιτεία αφημένη και εγκαταλελειμμένη. Έτσι το κενό αυτό έρχονται να καλύψουν τα μαγαζιά γεωργικών εφοδίων, όχι ηθελημένα αλλά σαν αποτέλεσμα της έλλειψης ενός φορέα που θα ορίζει με σαφήνεια και ορθότητα το μέλλον της ελληνικής γεωργίας. Όταν δεν υπάρχει κανείς να ενημερώσει τον Έλληνα παραγωγό για τις εξελίξεις της ελληνικής αλλά και παγκόσμιας γεωργίας, τότε αυτός θα πάει στο κατάστημα γεωργικών εφοδίων και θα ρωτήσει: ρε συ Κώστα τι να καλλιεργήσω την άνοιξη;

Χωρίς έναν επίσημο φορέα να δίνει κατευθύνσεις στηριζόμενος στις ελληνικές και παγκόσμιες εξελίξεις, χωρίς να ενημερώνει και να συμβουλεύει για όλα τα νεότερα δεδομένα πάνω στον τρόπο καλλιέργειας και εκτροφής, είναι λογικό η ελληνική γεωργική οικονομία να καταρρέει και μαζί της να καταρρέει το περιβάλλον και να αυξάνονται τα κρούσματα καρκίνου.



Γενικά για την Λίπανση

Τα δυο σημαντικότερα κομμάτια από την σπορά μέχρι και την συγκομιδή είναι η φυτοπροστασία και η θρέψη λίπανση. Συνήθως αυτά θα προσδιορίσουν τόσο την ποιότητα όσο και την παραγομένη ποσότητα αλλά επίσης θα επηρεάσουν καθοριστικά το περιβάλλον και την υγεία μας ανάλογα με τις ποσότητες που θα χρησιμοποιηθούν. Όσον αφορά τα φυτοφάρμακα έχουν οδηγίες χρήσεως και ο κάθε Έλληνας παραγωγός υποχρεούται να τα μελετάει πριν κάνει χρήση του σκευάσματος, όμως σχετικά με τα λιπάσματα δεν υπάρχουν οδηγίες και το παρών άρθρο φιλοδοξεί να ρίξει λίγο φως σε ένα πολύ σκοτεινό πεδίο.

Μέχρι πρόσφατα, και όχι μόνο, η λίπανση ήταν ολότελα εμπειρική και στηριζόταν σε αρχές όπως:

 - τι λίπασμα υπάρχει στην αποθήκη
 - τι λίπασμα εφαρμόζετε κατά παράδοση στην περιοχή
 - τι λίπασμα έβαλε πέρυσι ο διπλανός
 - όσο περισσότερο λίπασμα ρίξω τόσο καλύτερα αποτελέσματα θα έχω
 - τα ξέρω εγώ τα χωράφια μου

Όλα αυτά είναι αστεία και απέχουν παρασάγκας από αυτό που ονομάζουμε ορθολογιστική λίπανση. Η εμπειρική λίπανση μόνο σε προβλήματα μπορεί να οδηγήσει, όπως μειωμένη παραγωγή, υποβαθμισμένα προϊόντα, προβλήματα υγείας στον άνθρωπο και ρύπανσης στο περιβάλλον. Και εάν κάποιες φορές επιτεύχθηκαν υψηλές αποδόσεις είναι σίγουρα συμπωματικό ενώ δεν μπορούμε να είμαστε καθόλου σίγουροι για την ποιότητα.

Σύμφωνα με τον Κουκουλάκη (1991), οι βασικές αδυναμίες της λί­πανσης των καλλιεργειών στη χώρα μας είναι οι εξής:

 - Δεν λαμβάνονται υπόψη τα υπάρχοντα αποθέματα θρεπτικών στο έδαφος (υπολειμματική δράση, αποσάρθρωση ορυκτών, βιολογικές διεργασίες κ.ά.).
 - Δεν συνεκτιμούνται οι επιδράσεις των φυσικών χαρακτηριστι­κών του εδάφους, όπως το φαινόμενο ειδικό βάρος, η δομή, κα­θώς και άλλοι παράγοντες, όπως η συμπίεση.
 - Δεν λαμβάνεται υπόψη η συμπεριφορά των λιπασμάτων στο έδαφος, καθώς και οι απώλειες τις οποίες υπόκεινται λόγω έκπλυσης, απονιτροποίησης και εξαέρωσης.
 - Δεν συνεκτιμούνται οι οικονομικοί παράγοντες (κόστος λιπα­σμάτων και αξία προϊόντων), και μόνο πρόσφατα άρχισε ο αγροτικός κόσμος να «αισθάνεται» το οικονομικό βάρος της χρήσης των λιπασμάτων και στρέφεται πλέον στη μειωμένη χρήση τους, που δεν σημαίνει παραίτητα και την ορθολογική χρήση τους.
 - Η λίπανση στηρίζεται ως επί το πλείστον σε εμπειρικές γνώσεις και δεν συσχετίζεται με το επίπεδο της γονιμότητας του εδά­φους, όπως αυτό καθορίζεται με βάση τις επιστημονικές αρχές.

Η σωστή προσέγγιση της Λίπανσης

Το πρόβλημα της λίπανσης επικεντρώνεται στον προσδιορισμό των απαιτούμενων θρεπτικών στοιχείων, των ποσοτήτων, δηλαδή, εκείνων που απαιτούνται για την πλήρωση των αναγκών των φυ­τών, και στη διατήρηση της σχέσης (ισορροπίας) που πρέπει να υφίσταται μεταξύ των διαφόρων στοιχείων. Επειδή τα συμπτώματα των τροφοπενιών δεν είναι πάντοτε τυπικά ούτε ξεκάθαρα και επειδή υπάρχει και η λανθάνουσα τροφοπενία, η διάγνωση που στηρίζεται μόνο στα ορατά συμπτώματα δεν είναι πάντοτε ασφα­λής. Έτσι, για τον προσδιορισμό της έλλειψης ή και περίσσειας στοιχείων προσφεύγουμε και στη χρήση άλλων μεθόδων, όπως η ανάλυση φύλλων ή και άλλων ιστών, η ανάλυση του νερού και του εδάφους (Στυλιανίδης 1991).

Η ποσότητα των λιπαντικών στοιχείων που χρειάζεται κάθε καλ­λιέργεια εξαρτάται από τα συστατικά που απομακρύνονται με τη συγκομιδή, αυτά που χάνονται με την έκπλυση, καθώς και εκείνα που προστίθενται στο έδαφος από την αποσύνθεση της οργανι­κής ουσίας (υπολείμματα καλλιέργειας, χλωρή λίπανση), το νερό της βροχής και την αποσάθρωση των ανόργανων συστατικών του. Όμως η αποτελεσματικότητα της λίπανσης στην οποία θα προβούμε, θα εξαρτηθεί από τη γονιμότητα του εδάφους, τις καιρικές συνθήκες, την ποικιλία και τους καλλιεργητικούς χειρισμούς. Η ανάπτυξη και απόδοση των φυτών είναι συνάρτηση του τρίπτυ­χου: γενετικοί παράγοντες - περιβαλλοντικοί παράγοντες - καλ­λιεργητική τεχνική. Η θεωρητικά μέγιστη δυνατή απόδοση επιτυγ­χάνεται με τον άριστο συνδυασμό των προαναφερθέντων παρα­γόντων. Όμως ποτέ κανείς από αυτούς δεν βρίσκεται σε άριστο επίπεδο, με τη βαρύτητα να εστιάζεται στους περιβαλλοντικούς παράγοντες και ιδιαίτερα στην καλλιεργητική τεχνική.

Λίπανση - πότε και γιατί- Ορθολογική Λίπανση

Τα λιπάσματα αποτελούν τις σημαντικότερες εισροές στα συστή­ματα παραγωγής αγροτικών προϊόντων. Είναι απο­γοητευτικό το φαινόμενο όπου το μεγαλύτερο μέρος των νέων αγροτών αντιμετωπίζει αρνητικά την ανάλυση του εδάφους, εγκα­ταλείποντας έτσι κάθε πιθανότητα για ορθολογική χρήση των λιπα­σμάτων. Οι ποσότητες των διαθέσιμων θρεπτικών στο έδαφος προσδιορί­ζουν την επιπλέον ποσότητα που χρειάζεται να προσθέσουμε, ώστε να ικανοποιήσουμε τις ανάγκες της καλλιέργειας. Φυσικά, τις πλη­ροφορίες που χρειαζόμαστε θα τις έχουμε μόνο από ένα καλό πρό­γραμμα ανάλυσης του εδάφους.

Τα θρεπτικά που προστίθενται στο έδαφος είτε θα προσληφθούν από τις καλλιέργειες, είτε θα δεσμευτούν από το έδαφος, είτε θα εκπλυθούν ή θα απομακρυνθούν με τη διάβρωση, είτε τέλος θα χαθούν στην ατμόσφαιρα (απονιτροποίηση, εξαέρωση ΝΗ3). Η κακή χρήση των λιπασμάτων είναι αυτή που οδηγεί στη μικρή απο­τελεσματικότητα τους. Σύμφωνα με τον Σιμώνη (1990), το 1985 με τα συγκομισθέντα σιτηρά απομακρύνθηκαν 77.000 τόνοι Ν έναντι των 243.000 τόνων που καταναλώθηκαν, δηλαδή 32% αποτελε­σματικότητα Ν. Υπολογίζεται ότι ένας διπλασιασμός στην αποτε­λεσματικότητα αυτή θα ισοδυναμούσε με μια ετήσια εξοικονόμη­ση 120.000 τόνων Ν ή 1-1,5 εκατομμύρια σιτηρών. Τα φυτά προ­σλαμβάνουν κατά μέσο όρο το 40-50% του Ν των λιπασμάτων, ενώ το υπόλοιπο χάνεται με τις διεργασίες της έκπλυσης, της απονιτροποίησης και της εξαέρωσης.

Οι Σετάτου και Σιμώνης (1994), κατέληξαν στα εξής συμπεράσματα: Οι απώλειες Ν με τη μορφή αέριας ΝΗ3 μπορεί να φθάσουν και πάνω από το 50% του εφαρμοζόμενου Ν, ανάλογα με το έδαφος και τη μορφή του λιπάσματος. Οι απώλειες είναι μεγαλύτερες από ΝΗ4-λιπάσματα ή ουρία που εφαρμόζονται επιφανειακά στο έδαφος - κυρίως σε αλκαλικό -παρά από άλλες μορφές Ν-ούχων λιπασμάτων. Το μεγαλύτερο μέρος των απωλειών λαμβάνει χώρα αμέσως μετά την εφαρμογή του λιπάσματος στο έδαφος και η εξαέρωση συ­μπληρώνεται μέσα σε λίγες μέρες. Η εξαέρωση της ΝΗ3 θεωρείται μια σημαντική διεργασία απω­λειών Ν από το έδαφος. Για την ελαχιστοποίηση της είναι απαραί­τητη η ορθή εφαρμογή των Ν-ούχων λιπασμάτων στο έδαφος.

Όσον αφορά τον Ρ, οι καλλιέργειες δεν προσλαμβάνουν περισσότε­ρο από το 15-20% του Ρ που προστίθεται με τη λίπανση και μόνο το 1/3 περίπου των αναγκών τους καλύπτεται με τον Ρ των λιπασμά­των, ενώ τα υπόλοιπα 2/3 καλύπτονται από τα εδαφικά αποθέματα.

Το κάλιο δεν ακινητοποιείται στο βαθμό που ακινητοποιείται ο Ρ. Η αποτελεσματικότητα στην πρόσληψη του Κ κυμαίνεται από 30-60%, πράγμα που σημαίνει ότι περισσότερο από το μισό των αναγκών σε Κ των καλλιεργειών ικανοποιείται από τα αποθέματα του εδάφους. Μεγάλες απώλειες Κ με έκπλυση λαμβάνουν χώρα σε αμμώδη εδάφη και οργανικά με κύριο ορυκτό της αργίλου τον καολινίτη. Σε τέτοια εδάφη το Κ θα πρέπει να προστεθεί λίγο πριν τη σπορά ή τη φύτευση, ώστε να αποφευχθούν μεγάλες απώλειες κατά τις βροχε­ρές εποχές, ενώ συνιστάται ακόμα και η κατά δόσεις προσθήκη του λιπάσματος. Η θερμοκρασία και η υγρασία του εδάφους επηρεά­ζουν σημαντικά την ποσότητα του Κ που τελικά θα βρίσκεται στη διάθεση του ριζικού συστήματος των φυτών κατά την περίοδο ανά­πτυξης, καθώς και πόσο γρήγορα αυτά θα μπορούν να προσλάβουν το Κ τότε που το χρειάζονται περισσότερο.

Ο νόμος του ελαχίστου

Σύμφωνα με αυτόν τον κανόνα, η απόδοση εξαρτάται από το στοι­χείο που βρίσκεται στην ελάχιστη ποσότητα (Μουρκίδης, 1982). Δηλαδή, εάν όλα τα στοιχεία βρίσκονται σε κανονικά επίπεδα και ένα είναι σε ανεπαρκή επίπεδα, τότε αυτό δρα περιοριστικά στην ανάπτυξη και απόδοση των φυτών. Για μια εκμετάλλευση στο μέ­γιστο δυνατό βαθμό, απαραίτητη προϋπόθεση είναι ο επαρκής εφοδιασμός με όλα τα θρεπτικά στοιχεία και μάλιστα σε ισορροπημένη μεταξύ τους αναλογία. Όταν από το χωράφι μας «λείπει» μόνο ένα στοιχείο και εμείς χο­ρηγήσουμε ένα μικτό ή σύνθετο λίπασμα, έχουμε πετύχει να φορ­τώσουμε χωρίς λόγο το έδαφος, να ενισχύσουμε τον ανταγωνισμό μεταξύ των στοιχείων, να αυξήσουμε τις φυσικές απώλειες και φυ­σικά να σπαταλήσουμε χρήματα, ενώ είναι πολύ πιθανό να έχουμε απώλειες σε παραγωγή και ποιότητα. Η λύση σε όλα αυτά είναι η ορθολογική λίπανση και ορθολογική λίπανση σημαίνει το είδος και η ποσότητα του λιπάσματος που τα φυτά χρειάζονται στον κατάλ­ληλο χρόνο με τον κατάλληλο τρόπο εφαρμογής.

Έτσι, λοιπόν, μπορούμε να διατυπώσουμε τις βασικές αρχές της ορθολογικής λίπανσης, που έχουν ως εξής:

Εδαφοανάλυση.
Γνώση των αναγκών της καλλιέργειας.
Είδος, ποσότητα, μέθοδος και χρόνος εφαρμογής των θρεπτικών.
Ρυθμός πρόσληψης των θρεπτικών από την καλλιέργεια
Φυλλοανάλυση
Διορθωτικές επεμβάσεις από εδάφους η διαφυλλικά.
Γνώση της κατανομής των θρεπτικών ώστε να γνωρίζουμε τις ποσότητες αυτών που απομακρύνονται με τη συγκομιδή.

Ο ρυθμός πρόσληψης των στοιχείων, η διαθεσιμότητα τους και οι φυσικές απώλειες είναι στοιχεία που θα πρέπει πάντα να λαμβά­νουμε υπόψη μας. Η μηχανική σύσταση, η περιεκτικότητα σε άργιλο, τα ορυκτά της αργίλου, η περιεκτικότητα σε οργανική ου­σία, καθορίζουν την ικανότητα του εδάφους να συγκρατεί θρεπτι­κά, την εναλλακτική και ρυθμιστική του ικανότητα. Μαζί με το ρΗ επηρεάζουν τη συμπεριφορά και διαθεσιμότητα των θρεπτικών. Όλα αυτά θα πρέπει να συνεκτιμούνται ώστε να καθίσταται δυνα­τή η εκπόνηση ενός προγράμματος ορθολογικής λίπανσης, το οποίο πολλές φορές στηρίζεται (και εμπεριέχει) σε διορθωτικές επεμβάσεις (διόρθωση ρΗ).

Δρ Φάνης Α. Τσαπικούνης





Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου