Παρασκευή, 19 Μαΐου 2017

Εισαγωγή στην Βιολογική Καταπολέμηση Στο Θερμοκήπιο


Γενικά

Σαν βιολογική καταπολέμηση ορίζεται η χρήση μέσων και φυτοπροστατευτικών προϊόντων φιλικών προς το περιβάλλον με στόχο τον έλεγχο των έχθρων και ασθενειών των καλλιεργούμενων φυτών. Με αλλά λόγια η χρήση οποιουδήποτε αλλού μέσου εκτός από χημικά συνθετικά φυτοφάρμακα τα οποία αφήνουν κατάλοιπα επικίνδυνα για το περιβάλλον και τους οργανισμούς και φυσικά επικίνδυνα για την υγειά των καταναλωτών.

Σαν εχθροί και ασθένειες ορίζονται τα φυτοπαθογόνο έντομα, οι μικροοργανισμοί (μύκητες, βακτηρία, ιοί, πρωτόζωα, μυκοπλάσματα και ρικέτσιες), οι νηματώδεις και τα ζιζάνια. Εδώ θα πρέπει να γίνει μια διευκρίνιση όσον αφορά τους παραπάνω οργανισμούς. Δεν είναι όλα τα έντομα, οι μικροοργανισμοί, οι νηματώδεις και τα ζιζάνια επιβλαβή για τα καλλιεργούμενα φυτά. Επιβλαβή είναι ένα μικρό μόνο ποσοστό ενώ το μεγαλύτερο μέρος θα τα χαρακτηρίζαμε είτε σαν ωφέλιμα είτε σαν αδιάφορα.



Η βιολογική καταπολέμηση βρήκε πρόσφορο έδαφος και αναπτύχθηκε περισσότερο αναφορικά με τα επιβλαβή έντομα και λιγότερο με τα υπόλοιπα (μικροοργανισμοί, ζιζάνια).

Εδώ θα πρέπει να αναφερθεί η σπουδαιότητα που έχει η λήψη μέτρων υγιεινής τόσο στο σπορείο όσο και στο θερμοκήπιο και τα οποία έχουν σαν σκοπό την παραγωγή και εισαγωγή στο θερμοκήπιο καθαρών φυτών απαλλαγμένων από παθογόνα

Τα μέτρα αυτά είναι τα εξής:

Σπορείο

1.              σπορείο πάντοτε εκτός σπορείου
2.              καθαρό από ζιζάνια
3.              τα φυτά σε πάγκους
4.              κίτρινες και μπλε παγίδες
5.              εντομοστεγές Δίκτυ
6.              εξονυχιστικός έλεγχος - απομάκρυνση ύποπτων φυτών
7.              ποτίσματα - ραντίσματα μόνο πρωινές ώρες

θερμοκήπιο

1.              σπορείο πάντοτε εκτός θερμοκηπίου
2.              καθαρό από ζιζάνια
3.              απομάκρυνση και καταστροφή των υπολειμμάτων της καλλιέργειας
4.              ηλιοθέρμανση
5.              εμπλουτισμός σε οργανική ουσία
6.              ταψί στην είσοδο με αφρολέξ εμπλουτισμένο με φορμαλδεΰδη
7.              εντομοστεγές Δίκτυ στα παράθυρα
8.              μεταφύτευση φυτών απαλλαγμένων από παθογόνα
9.              κίτρινες και μπλε παγίδες


Έντομα

Οι σημαντικότεροι εντομολογικοί εχθροί του θερμοκηπίου είναι οι εξής: αλευρώδης, αφίδες, θρίπας, λιριόμυζα (φιδάκι), τετράνυχοι και κάμπιες.

1.              Αλευρώδης

Ονομάζεται και άσπρο μυγάκι ή κουνούπι. Υπάρχουν δυο είδη που προσβάλουν θερμοκηπιακές καλλιέργειες. Είναι πολύφαγα και τα δυο μαζί προσβάλουν πάνω από 500 είδη φυτών. Ο βιολογικός του κύκλος διακρίνεται σε αυγό, τέσσερα νυμφικά στάδια και ενήλικο. Ο συνολικός χρόνος ανάπτυξης για το  Trialeurodesvaporariorum είναι 60 ημέρες στους 12 βαθμούς και 21 στους 27 βαθμούς ενώ στους 17 ζει 53 ημέρες και γεννάει 441 αυγά και στους 27 ζει 18 ημέρες και γεννάει 135 αυγά.
Στο Bemisia tabaci στους 30 0 C ο βιολογικός κύκλος διαρκεί 34 ημέρες και το θηλυκό μπορεί να γεννήσει έως 300 αυγά. 

Η βιολογική καταπολέμηση στηρίζεται στο μικρουμενόπτερο Encarsia formosa.Eισαγεται όταν εντοπίσουμε ένα άτομο αλευρώδη ανά δέκα φυτά. Εισάγουμε ένα άτομο του ωφέλιμου ανά φυτό. Άριστη θερμοκρασία είναι οι 220 C, ενώ κάτω από τους 15 αδυνατεί να παρασιτήσει ικανοποιητικά. Το  Encarsia formosa ελέγχει πιο δύσκολα το Bemisia tabaci.

Εκτός από το Encarsia για την καταπολέμηση του αλευρώδη χρησιμοποιούνται και τα αρπακτικά Macrolophus caliginosus, Delphastus pusillus και το παράσιτοEretmocerus californicus που ελέγχει καλύτερα το Bemisia tabaci.

2.              Αφιδες

Είναι μικρά μυζητικά έντομα με μέγεθος από 1-4mm. Χαρακτηρίζονται από υψηλό αναπαραγωγικό δυναμικό, μικρή περίοδο ανάπτυξης, αλληλοκάλυψη γενεών, πολυμορφισμό και συχνά σύνθετους βιολογικούς κύκλους. Διακρίνονται σε ολοκυκλικά και ανολοκυκλικά ανάλογα με τον τρόπο πολλαπλασιασμού και την εξέλιξη του βιολογικού κύκλου. Τα ολοκυκλικά αναπαράγονται με αγενή και εγγενή τρόπο ενώ τα ανολοκυκλικά με συνεχή παρθενογένεση.

Η βιολογική καταπολέμηση στηρίζεται στα εξής:

Aphidius colemani. Εισάγουμε 500 άτομα/στρεμμα/10ημερο με τους πρώτους πληθυσμούς των αφίδων. Δεν δουλεύει καλά σε υψηλές θερμοκρασίες και δεν ελέγχει αποτελεσματικά την Macrosiphum euphorbia.
Aphidius matricaria.  Αδυνατεί να ελέγχει καλά το Macrosiphum euphorbia και τοAphis gossypii, ενώ ελέγχει καλά αλλά μάλλον πάνω από τους 18,3  και σε μικρούς αριθμούς το Myzus persicae.
Aphidoletes aphidimyza. Εισάγεται γύρω στο Μάιο ανά 10ημερο με 1000 άτομα. Κάτω από συνθήκες μικρής φωτοπεριόδου και χαμηλών θερμοκρασιών εισέρχεται σε διάπαυση. Ευαίσθητο στην ξηρασία. Εχθρός του το μυρμήγκι. Ενδείκνυται για υψηλούς αριθμούς αφίδων.
Επίσης χρησιμοποιείται και το  Aphelinus abdominalis.

3.              Ακάρεα (τετράνυχοι)

Το σημαντικότερο είδος που προσβάλλει τις θερμοκηπιακές καλλιέργειες είναι τοTetranychus urticae και ακολουθούν τα εξής είδη Tetranychus cinnabarinus,Aculops lycopersici και Polyphagotarsonemus latus.
Ευνοούνται από σχετικά υψηλές θερμοκρασίες και χαμηλή σχετική υγρασία.

Η βιολογική καταπολέμηση στηρίζεται στο Phytoseiulus permisilis το οποίο εισάγεται με τα πρώτα συμπτώματα σε τρεις φάσεις με 6000 άτομα ανά εισαγωγή. Υψηλές θερμοκρασίες και χαμηλή σχετική υγρασία αναστέλλουν την δράση του αρπακτικού.
Επίσης χρησιμοποιείται και το Δίπτερο Therodiplosis persicae.


4.              Λιριόμυζα ή φιδάκι

Στην Ελλάδα έχει διαπιστωθεί η ύπαρξη των εξής ειδών: Liriomyza bryoniae,Liriomyza trifolii και Liriomyza huidobrensis.
Προσβάλουν ένα μεγάλο αριθμό λαχανικών και ανθοκομικών φυτών δημιουργώντας σημαντικά προβλήματα. Ο βιολογικός τους κύκλος συμπεριλαμβάνει τα εξής σταδία: αυγό, τρία προνυμφικά, νύμφη και ενήλικο. Τοποθετούν τα αυγά ακριβώς κάτω από την επιδερμίδα του φύλλου και οι νεαρές προνύμφες αμέσως μετά την εκκόλαψη κινούνται στο εσωτερικό του φύλλου δημιουργώντας τις γνωστές στοές.

Η βιολογική καταπολέμηση στηρίζεται στα εξής:
Dacnusa sibirica. Γίνονται 3-4 εισαγωγές με 250-500 άτομα / 10 ήμερο / στρέμμα μέχρι τον Απρίλιο. Τον Απρίλιο-Μάιο εισάγεται το μείγμα  Dacnusa - Diglyphus σε αναλογία 90:10.
Diglyphus isaea. Εισάγεται τους καλοκαιρινούς μήνες. Γίνονται 3-4 εισαγωγές με 250-500 / άτομα / στρέμμα / 10ημερο.

5.              Θρίπας

Τα σημαντικότερα είδη στον Ελληνικό χώρο είναι το Trips tabaci και τοFrankliniella occidentalis. Διαχειμάζει σαν ενήλικο στα υπολείμματα των καλλιεργειών, σε αυτοφυή φυτά και σε προφυλαγμένες θέσεις. Στα θερμοκήπια συμπληρώνει πάνω από 10 γενεές και στους 300 C ο βιολογικός κύκλος διαρκεί 13 ημέρες.

Η βιολογική καταπολέμηση στηρίζεται στα εξής:

Amblyseius cucumeris. Γίνονται δυο εισαγωγές με 100000 άτομα / στρέμμα και τοποθετούνται στα πατόφυλλα ή κοντά στο έδαφος όπου υπάρχει υγρασία. Εισάγεται όταν έχουμε μέχρι 3 θρίπες ανά ανθός. Σε φωτοπερίοδο κάτω των 11 ωρών το επόμενο προνυμφικά στάδιο θα εισέλθει σε διάπαυση.
Orius insidiosus. Εισάγεται όταν έχουμε πάνω από 3 θριπες ανά ανθός. Γίνονται 3 εισαγωγές με 500-1000 άτομα / στρέμμα. Με πάνω από 8 θριπες ανά ανθός τότε ο έλεγχος είναι δύσκολος.
Orius laevigatus. Εισάγεται αμέσως μόλις διαπιστωθεί η παρουσία θριπών. Γίνονται 2-3 εισαγωγές με 500-1000 άτομα / στρέμμα.

6.              Λεπιδόπτερα

Υπάρχουν αρκετά είδη τα οποία προκαλούν ζημίες στα κηπευτικά. Η ζημία γίνεται από τις προνύμφες  στα φύλλα και τους καρπούς.

Η βιολογική καταπολέμηση στηρίζεται στα εξής:
Bacillus thuringiensis. Είναι βακτήριο του οποίου τοξίνες και σπόρια ψεκάζονται με την πρώτη εμφάνιση των μικρών προνυμφών. Ακίνδυνο για τον άνθρωπο και το περιβάλλον.
Trichogramma spp. Είναι μικρουμενόπτερα παράσιτα τα οποία γεννούν τα αυγά τους στα αυγά των Λεπιδοπτέρων. Εισάγονται 30000 άτομα / στρέμμα κάθε δυο εβδομάδες για δυο περίπου μήνες από την στιγμή που θα εμφανιστούν οι κάμπιες.

Ασθένειες

Η βιολογική καταπολέμηση των ασθενειών υπολείπεται σημαντικά αυτής των εντομολογικών έχθρων. Σημαντικά βήματα έχουν γίνει όσον αφορά το Agrobacteriumtumefasiens με το μη παθογόνο στέλεχος Κ 84 και με μύκητες εδάφους όπου δοκιμάζονται αρκετοί ανταγωνιστές με ενθαρρυντικά μέχρι τώρα αποτελέσματα. Σημαντικά στον έλεγχο των ασθενειών μπορούν να βοηθήσουν οι καλλιεργητικές φροντίδες όπως ο αερισμός. Πολύ καλά αποτελέσματα στα παθογόνα εδάφους δίνει η ηλιοθερμανση.

Νηματώδεις

Και στους νηματώδεις η βιολογική καταπολέμηση δεν έχει κάνει θεαματικά βήματα. Προσπαθείςs γίνονται με το νηματοπαθογόνο βακτήριο Pasteuria penetrans και τους νηματοπαθογόνους μύκητες Arthrobotrys anchonia, Verticillium spp., και  Catenariaanguillular.
Σημαντικά αποτελέσματα δίνει και η ηλιοθερμανση.

Ζιζάνια

Έχουν γίνει κάποια βήματα παγκοσμίως αλλά δεν υπάρχει κάτι προς το παρόν που να έχει εφαρμογή στην χώρα μας.
Καλά αποτελέσματα σε αρκετά είδη ζιζάνιων έχει δώσει και η ηλιοθερμανση.


Δρ Φάνης Α. Τσαπικούνης





Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου